Met een jaarlijkse groei van 2.9% presteerde de Amsterdamse economie de afgelopen vijf jaar aanzienlijk beter dan de Nederlandse, die een groei van 1.2% per jaar kende. Ook voor de komende vijf jaar wordt een groei tegen de 3% verwacht voor de regio Amsterdam, nog altijd boven de groei van de Nederlandse economie.

Om bij te dragen aan een sterke economische structuur, waarin bedrijven, groot en klein, kunnen floreren, dient Amsterdam daadkrachtig en gericht te investeren. Op die manier kan Amsterdam het aanmerkelijk beter blijven doen dan Nederland als geheel en heeft de stad ook na 2010 een uitstekend fundament voor structurele economische groei.

Jarenlang stond Amsterdam bij de beste vijf Europese agglomeraties wat betreft het vestigingsklimaat, maar na 2004 is de stad uit de top-5 verdwenen. Deze positie is gebaseerd op de European Cities Monitor waarin 500 topmanagers in Europa gevraagd wordt naar de beste Europese steden op een twaalftal factoren. Op verscheidene belangrijke vestigingsfactoren, zoals toegang tot markten, transportverbindingen naar andere (wereld)steden en meertaligheid van de bevolking scoort Amsterdam erg goed met noteringen in de top-4 in een lijst van 33 steden. Er zijn ook factoren waar Amsterdam structureel niet hoog scoort en factoren waar Amsterdam in het verleden wel goed op scoorde, maar de laatste jaren op achteruit is gegaan. 

Het rapport van ING beschouwt drie van deze factoren:

• voorwaarden overheid (belastingen, financiële prikkels, vergunningenbeleid)
• intraregionale transportverbindingen
• telecommunicatie-infrastructuur

Een vierde aspect dat in deze studie is meegenomen, betreft de promotie van de stad. Via effectieve city promotion kan het beeld dat topmanagers, maar ook (potentiële) toeristen, van Amsterdam hebben sterk worden beïnvloed. Het is immers een belangrijke beleidsvraag in hoeverre de dalende of lage positie van Amsterdam op genoemde factoren ook werkelijk terecht is of dat dit ‘slechts’ een perceptie is. Gebleken is dat bij de verschillende factoren de perceptie een effectieve city promotion onderstreept.

Voor de vier onderzochte aspecten is een vergelijking gemaakt tussen Amsterdam en één of meer concurrerende steden. Het gaat hierbij om Madrid (voorwaarden overheid, transportverbindingen, telecommunicatie), Barcelona (transportverbindingen, city promotion) en Stockholm (transportverbindingen, telecommunicatie). De drie steden hebben op de bijbehorende aspecten een structureel goede notering of zijn de laatste jaren sterk in de lijst geklommen.

Voorwaarden overheid

De dalende trend van de regio Amsterdam op dit aspect is opvallend en moeilijk verklaarbaar, zeker ten opzichte van Madrid. Nederland staat al jaren bekend om haar gunstige belastingwetgeving, in het bijzonder de mogelijkheden van meerjarenafspraken. Feit is wel dat dit voordeel de laatste jaren is verkleind. Enerzijds omdat andere Europese landen deze mogelijkheden ook in de belastingwetgeving hebben opgenomen, anderzijds omdat in Nederland de uitvoering ervan enigszins is aangescherpt. Daarnaast is een aantal Oost-Europese steden langszij gekomen, zeer waarschijnlijk veroorzaakt door de lage tarieven van de vennootschapsbelasting. Hiermee wordt direct duidelijk hoe groot de rol van beeldvorming kan zijn. Boedapest staat bijvoorbeeld op een tweede positie op het aspect ‘voorwaarden overheid’ terwijl de effectieve belastingdruk voor bedrijven tot de hoogste in de EU behoort. De vennootschapsbelasting ligt echter laag. Dit beeld, een laag vpb-tarief in Hongarije, is wat bijblijft.

Op het gebied van vergunningen in een grotere rol voor de lokale overheid weggelegd dan bij belastingen. Een probleem voor buitenlandse bedrijven is de duur van het aanvragen of verlengen van verblijfsvergunningen voor hun werknemers. Versnelling van dit proces is noodzakelijk om dit knelpunt voor buitenlandse bedrijven weg te nemen. Het verdient dan ook aanbeveling om zo spoedig mogelijk een tracking and tracing-officer aan te stellen, die voor bedrijven in de regio Amsterdam het proces rond individuele verblijfsvergunningen nauwkeurig volgt.

Transportverbindingen binnen de regio

Op het gebied van transportverbindingen wordt een onderscheid gemaakt tussen reizen per openbaar vervoer en per auto. Madrid en Barcelona zijn onder de loep genomen wat betreft openbaar vervoer, Stockholm is geanalyseerd met betrekking tot de bereikbaarheid van de binnenstad met de auto.

Openbaar vervoer

Madrid en Barcelona hebben de afgelopen jaren enorm geïnvesteerd in het openbaar vervoer netwerk, waardoor de kwaliteit ervan beduidend beter is dan in Amsterdam.

Kengetallen openbaar vervoer Amsterdam, Madrid en Barcelona

Bron: UBS, websites gemeentelijke vervoersbedrijven, bewerking ING Economisch Bureau

De conclusies zijn helder: het openbaar vervoer in Madrid en Barcelona is beduidend goedkoper en rijdt vaker. Een ander belangrijk punt is de voortvarendheid waarmee projecten worden uitgevoerd. In 2003 werd in Madrid een nieuwe 40 kilometerlange metrolijn geopend, gebouwd in drie jaar tijd. In de regio Amsterdam ontbreekt het veelal aan deze voortvarendheid. Meer snelheid in de besluitvorming en aanleg vergt veranderingen in het politieke proces. In verschillende (wereld)steden heeft een transportautoriteit vergaande bevoegdheden rondom infrastructurele vraagstukken. Een dergelijke autoriteit voor Amsterdam, of breder, de Randstad, kan infrastructurele problemen in de regio integraal en voortvarende aanpakken.

Auto

In navolging van Londen heeft Stockholm een proef met congestieheffing uitgevoerd. In een groot deel van de binnenstad werd tol geheven. De resultaten waren beduidend beter dan verwacht. Het verkeer naar de binnenstad nam af met ongeveer 20-25% en de tijd dat men in de file stond met circa 30-50%. Ook in Londen, waar de heffing definitief is ingevoerd, zijn de resultaten positief. Het publiek was in beide steden aanvankelijk zeer sceptisch over de maatregel, maar momenteel juicht de meerderheid het beleid toe. Ook ondernemers in Londen en Stockholm zijn aanzienlijk minder negatief dan in de beginfase van het project. Ten slotte brengt het systeem ook netto-opbrengsten met zich mee. Aangezien het openbaar vervoer in Amsterdam een aanzienlijke impuls nodig heeft en financiën een belangrijke beperkende factor zijn, is dit een welkome bijkomstigheid. Alle reden dus om tenminste een proefproject te starten.

Telecommunicatie-infrastructuur

Evenals  op het aspect ‘voorwaarden overheid’ is ook de lage positie (10^e) van Amsterdam op het punt van telecommunicatie-infrastuctuur opmerkelijk. Zo behoort de internetpenetratiegraad in Amsterdam tot de hoogste in Europa, bezit Amsterdam met de Amsterdam Internet Exchange het grootste internetknooppunt ter wereld en heeft het relatief zeer veel WiFi-locaties voor draadloos internet.

Een stad die jarenlang in de top staat op het gebied van telecom-infrastructuur is Stockholm. Eén van de sterkste punten in de Zweedse hoofdstad is de aanwezigheid van een glasvezelnetwerk, beheert door een gemeentelijk bedrijf. In Amsterdam is gestart met het CityNet-project waarbij 40.000 woningen op glasvezel worden aangesloten. Snelle uitbreiding van het project om 420.000 woningen en bedrijfspanden aan te sluiten op het netwerk geeft een enorme impuls aan de Amsterdamse kennisinfrastructuur en versterkt het imago als ICT-stad.

City-promotion

City promotion staat de laatste jaren volop in de aandacht, nu steden onderling steeds meer concurreren om bedrijven, congressen en toeristen. In deze studie is Barcelona nader bekeken. De stad staat op het gebied van stadspromotie al jaren bovenaan de ranglijst van de European Cities Monitor. Na de Olympische Spelen van 1992, waarmee Barcelona zich natuurlijk enorm op de kaart zette, werd de organisatie ‘Turisme de Barcelona’ opgericht. Sindsdien heeft de stad een structureel en helder beleid gevoerd en de organisatie is gegroeid van 41 naar 95 medewerkers. Het binnenhalen van grote evenementen is door het succes van de Spelen een belangrijk speerpunt van de stad geworden. Evenementen kunnen vanzelfsprekend ook tegenvallen, zoals het Cultureel Forum 2004 in Barcelona.

Amsterdam is de goede weg ingeslagen met de slogan ‘I Amsterdam’, die door veel partijen ondersteund wordt, en het bijbehorende marketingbeleid. De slogan is binnen de stad ten overvloede aanwezig, maar veel belangrijker is de zichtbaarheid in het buitenland. Een effectieve manier om dit te bereiken is structureel, frequent en gericht adverteren in (inter)nationale media in Europa, de Verenigde Staten, China en Japan.

Internet is tegenwoordig voor veel mensen, van CEO tot toerist, de belangrijkste informatiebron. De doelgroep bestaat niet meer alleen uit Europeanen of Amerikanen, maar ook uit een groot aantal Aziaten. Uitbreiding van de websites in het Chinees, Japans en Koreaans is een noodzakelijke stap om deze mensen te bereiken.

Presentatie van de stad aan buitenlandse bedrijven dient in elke fase, van informatieverschaffing tot ontvangst op locatie, excellent te zijn. In de laatste fase, ontvangst op locatie, betekent dit dat uiteindelijke gesprekken met bedrijven plaats moet vinden op de meest geschikte locatie van de stad. In het Amsterdamse geval is dit zonder twijfel de Zuidas.

Bron: ING Economisch Bureau, "Amsterdam Top 5-stad" oktober 2006