Feiten en Cijfers

Monitor Creatieve Industrie Noordvleugel

De Dienst Onderzoek en Statistiek (O+S) van de gemeente Amsterdam onderzocht in opdracht van de Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling en CCAA voor de vijfde keer hoe het gesteld is met de creatieve industrie in de Noordvleugel.

Hierbij was er voor het eerst aandacht voor de zzp‘ers in de creatieve industrie. O+S enquêteerde ruim 800 Amsterdamse zzp’ers, waaronder ruim 300 creatieven. Creatieve zzp’ers vormen een kwetsbare groep, zo blijkt uit het onderzoek. Zij zijn vaak onderverzekerd.

Daarnaast blijkt uit de Monitor dat het totaal aantal banen in de creatieve industrie met 3% is gestegen tot een kleine 98.000 banen in 2009. Deze stijging is hoger dan die voor Nederland als geheel (2,5%).Amersfoort en Utrecht zijn snelle creatieve groeisteden. Dit geldt ook voor Alkmaar en Zaanstad. In beide steden is het aantal banen in de creatieve industrie echter nog beperkt. In Hilversum en Haarlem blijft de creatieve groei achter.

Creatieve industrie algemeen

De regio Amsterdam behoort tot de top vijf van meest creatieve plekken ter wereld. De creatieve industrie in de stad Amsterdam maakt zo’n 14% uit van totale economie en is goed voor 33.000 banen.

Het begrip ‘creatieve industrie’ duikt regelmatig op, maar de definitie ervan verschilt sterk. In de meest gangbare beschrijvingen wordt de sector getypeerd als een verzameling van drie deelsectoren.

De creatieve industrie is een sterke troef van de regio Amsterdam. De metropool behoort tot de top vijf van creatieve steden van de wereld, dichtbij toppers als Londen, New York en Los Angeles. Uit onderzoek blijkt dat de aanwezigheid van de creatieve industrie zichtbare economische effecten heeft.

De stad Amsterdam is het grootste centrum van de creatieve industrie in Nederland: er werken bijna 33.000 mensen bij creatieve ondernemingen als uitgeverijen, reclamebedrijven, kranten, omroepen, musea, de filmindustrie en podiumkunsten. Daarmee werkt een op de zeven Nederlandse creatieven in de hoofdstad. In aantal banen zijn de drie deelsectoren even groot. In euro’s die erin omgaan, wint media en entertainment het verreweg.

De economische waarde van de creatieve sector gaat verder dan het aantal werkzame personen in deze industrie. Veel van die waarde is namelijk het gevolg van het zogenaamde spill over-effect: elke euro extra productie in creatieve bedrijfstakken leidt tot 55 tot 90 cent meer productie elders in de economie.

Behoefte aan creatief talent in diensteneconomie
De ontwikkeling tot deze sterke creatieve industrie in de regio is goed beschreven in Pathways to Creative and Knowledge-Based Regions. Hierin wordt gesteld dat Amsterdam een dienstencentrum is gebleven, doordat de stad de industriële revolutie heeft gemist, in tegenstelling tot Rotterdam. Bovendien is Amsterdam, anders dan andere hoofdsteden, nooit een bestuurlijk centrum geworden. Gevolg is dat 85% van alle werkgelegenheid in de regio tot de dienstensector behoort, vooral zakelijke en financiële dienstverlening. In de praktijk blijkt dat creatieve zakelijke dienstverleners, zoals designers en reclamebureaus, vaak in opdracht van grote dienstverlenende bedrijven werken, zoals financiële dienstverleners en hoofdkantoren van internationale bedrijven, en die zijn overwegend in de noordelijke Randstad gevestigd.

Interessant is ook de stedenvergelijking van Frits Grotenhuis. Na uitvoerige vergelijking komt hij tot een typologie waaruit Hongkong en Amsterdam als creative centers naar voren komen (zie figuur 5).

Creatieve industrie en ICT in Helsinki en Amsterdam

Zowel in Helsinki als in Amsterdam hebben de creatieve industrie en de ICT een bovengemiddelde groei doorgemaakt in de periode 1996-2001. Van 2002 tot 2005 was er sprake van een stabilisatie. Hieruit blijkt dat beide bedrijfstakken weliswaar groeisectoren zijn, maar evengoed ook gevoelig zijn voor conjunctuurontwikkelingen.

Dit blijkt uit de factsheet Creative industry and ICT in Helsinki and Amsterdam: a comparison van de Dienst Onderzoek en Statistiek (O+S) van de gemeente Amsterdam.

Zachte locatiefactoren trekken bedrijven naar de binnenstad 
Helsinki en Amsterdam zijn vergelijkbaar wat betreft de omvang en samenstelling van de economie. In beide steden zijn de creatieve industrie en ICT geclusterd in de binnenstad.

Dit vormt een bevestiging van theorieën van o.a. Richard Florida dat deze bedrijven gevoeliger zijn voor ‘zachte’ locatiefactoren als een levendige cultureel klimaat en aantrekkelijke ontmoetingsplaatsen. ‘Harde’ locatiefactoren als de hoogte van de rente, bereikbaarheid en de beschikbaarheid van bedrijfsruimte spelen ook een rol, maar lijken minder belangrijk dan voor andere sectoren.

ICT meer banen dan creatieve industrie 
In beide steden zorgt de ICT voor meer arbeidsplaatsen dan de creatieve industrie. Vooral software en content bieden relatief veel werkgelegenheid.